LEIOA ELIZATEKO UDALA	AYUNTAMIENTO DE LA ANTEIGLESIA DE LEIOA
BIZKAIA

Leioako Historia

Elizate hau Uribeko merinaldearen barruan dago. Erdi Aroan Erandioko errepublikaren menpeko auzoa izan zen, baina 1526an politikaren eta ekonomiaren alorrean bere antzinako eliza nagusitik banandu zen; orduan, parrokia independente bat eraiki eta elizate bihurtu zen, eta Gernikako Batzar Nagusietan jarlekua eta 36. zenbakiko hautespidea (geroago, 46. zenbakikoa) izan zuen.

Erdi Aroan Leioan zeuden dorretxeak -Gaztelueta, Torrea, Artaza- XIV. eta XV. mendeetan Bizkaiko Jaurerriko historian nagusitu izan ziren bandoen arteko borroken lekuko izan ziren.

Leioa Oñaztarren alderdikoa zen; Trabuduatar eta Martiartutarren leinuak Butroi dorretxearen alde borrokatu ziren Abendañotarren aurka, azken hauek Ganboatarren alderdikoak baitziren.

San Juan Bataiatzailearen eliza Erandioko Andra Maritik bereiztu zen, hau da, menpe zegoen elizatik, Leioako eliztarren eta Andra Mariko nagusi eta onuradunen arteko auziaren ondoren. Bilboko eta Durangoko artzapezek eman zuten epaia lehenengoen aldekoa izan zen, baina baldintza batekin, alegia, hilak antzinako eliza nagusian lurperatu behar zituztela eta urtean hiru jaiegunetan joan behar zirela mezara; azken ohitura hori denboraren poderioz desagertu egin zen.

XVIII. mendearen amaieran, Mortarako markesak eta Martiartu dorretxeko jabeak hamarrenak beraien bien artean banatzen zituzten, baina eliz onura lehenengoari baino ez zegokion.

Baselizak San Bartolome eta Erremedioetako Amaren omenezkoak izan ziren; azken hori Ondizko muinoaren gainean zegoen.

Elizatea itsasadarraren ertzean eta Udondo ibaiaren uhobian kokaturik zegoenez gero, itsas jarduerak eta, aldi berean, barrualdean ohiko nekazaritza eta abeltzantzako jarduerak izan ahal izan zituen. Nekazaritza gaiak ibaia zeharkatzen zuten, gero Portugaleteko merkatuan saltzeko.

XVI. mendetik aurrera, Bilboko Kontsulatua sortu zenean, Leioako ibaiertza apurka-apurka eraldatzen joan zen. Handik bi mendetara, kaiak eraiki ziren, baina kaia horiek gaur egun duten itxuraketa hamazazpigarren mendearen erdialdean eratu eta finkatu zen, Maximo de Agirrek Estatuari Lamiakoko padurak eta Artazako areatzak erosi zizkionean; handik lasterrera, industrialde eta egoitzalde bihurtu ziren, hurrenez hurren.

Han eraiki zituzten beraien etxebizitzak Bizkaiko industri jaio-berriaren finantza-gizon eta enpresari nagusienek (Chavarri, Menchaca, Gana...). Lehen lantegia Lamiakon jarri zen eta beira lantegia (Vidriera) izan zen; horren ondoren, Camera Española, Delta eta beste mota askotako enpresak sortu ziren.

Biztanleriaren hazkundeak lanesku kopuru handiagoa eragin zuen eta, horren ondorioz, errepide bat eraiki behar izan zen itsasadarraren parean eta bai trenbidea ere, Lamiakon geltoki batekin. 1907an, Lamiakon San Maximoren eliza eraiki zen, geroago, 1935ean, parrokia independente bihurtu zena.

Industrigunea izateaz gain, izen eta garrantzia handiagoa eskuratu du Euskal Herriko Unibertsitate fakultate nagusienak bertan kokatu izan direlako eta Bilbo-Getxo autobidea eraiki ondoren; hori guztia dela eta, errepide sare ona duen gune pribilegiatu bihurtu da.
 

Jai Nagusiak
 
 
 
 

Maiatzaren 29a

San Maximoren jaieguna Lamiakon ospatzen da. Egun honetan Lamien kondairari buruzko antzerki-emanaldi bat (maskarada) egiten da ostiralean.

 

 

Ekainaren 24a

San Juan Bataiatzailearen, Leioako zaindariaren, jaieguna, egun hau Elexalde auzoan ospatzen da. Suteen gauean udako solstizioa ospatzen da.

 

 

Abuztuaren 24a

San Bartolomeren jaieguna izen bereko auzoan ospatzen da.

 

 

Irailaren 8a

Erremedioetako Amaren jaieguna (Ondizko Ama Birjina). Jai hau Ondiz auzoan ospatzen da eta hurrengo egunera arte irauten du jaiak. Hurrego igandean, tradizio handikoa da erromeria bat egitea egunez.

 

 

Jai horiez gain, udalerri honetako gainerako auzoek ere badituzte beraien jaiegun bereziak:
 
 

• Maitzaren 15ean: San Isidroko jaiak
• Abuztuaren 17an: Santimamiko jaiak
• Irailaren 10ean: Udondoko jaiak
• Irailaren 29an: San Miguel de la Txoperako jaiak

Leioako Udala Bilbao Metropoli-30ren bazkide arrunta da.